Einde van het ‘open’ familiefonds in zicht?

30 april 2021

Lang leve de spaar-BV.

Er is een concept wetsvoorstel ‘Aanpassing fiscaal kwalificatiebeleid rechtsvormen’ gepubliceerd dat, als het in deze vorm wordt aangenomen, al per 01 januari 2022 in werking zal treden en van grote invloed zal zijn op familiefondsen die de rechtsvorm van ‘open’ commanditaire vennootschap of ‘open’ fonds voor gemene rekening hebben. Waar moet u zich op voorbereiden en welk familiefonds biedt nog fiscale mogelijkheden?

Het familiefonds?

De term familiefonds komt als zodanig niet in de fiscale wetgeving voor, maar is een in de praktijk ontwikkelde en intussen populaire term geworden die gebruikt wordt ‘binnen de familiekring’ voor de toepassing van het ‘fiscaal box-hoppen’, het ‘anonimiseren’ of het ‘regelen van zeggenschap’ van het familievermogen. Familiefondsen komen we met name tegen in de rechtsvormen fonds voor gemene rekening, commanditaire vennootschap, BV of stichting. Het fonds voor gemene rekening en de commanditaire vennootschap zijn veruit de populairste vormen met name omdat voor de oprichting, inrichting en wijziging van oprichtingsakte geen notaris nodig is en in tegenstelling tot de BV deze rechtsvormen hun jaarcijfers niet hoeven te publiceren bij de Kamer van Koophandel. Voorbeelden van anonimiseren van vermogen en het regelen van zeggenschap treft u HIER en HIER aan.

Open of besloten?

De Nederlandse fiscale wetgeving maakt een onderscheid tussen een ‘open’ en ‘besloten’ familiefonds. Bij een besloten fonds geldt kort gezegd dat toetreding of vervanging van vennoten/participanten alleen kan plaatsvinden met toestemming van alle vennoten/participanten. Bij een open fonds geldt dat deze toestemming niet nodig is. Kwalificeert een fonds als besloten dan is het fonds fiscaal transparant. Het vermogen en de resultaten van zo’n besloten fonds worden toegerekend aan de vennoten/participanten. Heeft het fonds een ‘open’ structuur dan is het fonds zelfstandig belastingplichtig, het fonds is dan fiscaal niet-transparant. Een open fonds is dus zelfstandig belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

Het ‘open’ familiefonds en fiscaal ‘box-hoppen’

Hoewel de belastingheffing over uw vermogen met ingang van 1 januari 2021 enigszins is verlaagd, doet deze heffing bij de huidige (negatieve) rendementen op spaarrekening behoorlijk pijn. Als uw privévermogen de grens van € 150.000 per persoon is gepasseerd, is de fiscale druk zelfs toegenomen ten opzichte van 2020. Het is dan ook niet verwonderlijk dat families met spaargelden afgelopen jaren massaal op zoek zijn gegaan naar mogelijkheden om de belastingdruk op het privévermogen te verlagen. Een mogelijkheid om deze belastingbesparing te bereiken is de oprichting van een ‘open’ familiefonds. Fiscaal is een dergelijk ‘open’ familiefonds zelfstandig belastingplichtig. De waarde van de aandelen/participaties in een open familiefonds vallen niet in box 3 maar in box 2. Het netto rendement in het open familiefonds wordt niet forfaitair belast, – zoals in box 3 waar u ongeacht het werkelijke rendement belasting betaalt over een fictief rendement – maar wordt belast naar het werkelijk behaalde rendement. Een voorbeeld van de fiscale voordelen dat een ‘open’ familiefonds kan opleveren treft u HIER aan.

Einde aan het ‘open’ familiefonds in zicht?

Op 29 maart 2021 is door de Nederlandse overheid een internetconsultatie gestart over het voorstel voor een wet ‘Aanpassing fiscaal kwalificatiebeleid rechtsvormen’ en heeft de overheid een conceptwetsvoorstel gepubliceerd. Het is de bedoeling dat het wetsvoorstel op Prinsjesdag wordt gepubliceerd en dat het dan al op 1 januari 2022 in werking treedt!

In het conceptvoorstel wordt voorgesteld om met ingang van 1 januari 2022 het onderscheid tussen een ‘open’ en een ‘besloten’ commanditaire vennootschap (CV) te laten vervallen. Dit betekent dat alle bestaande open CV’s op 1 januari 2022 als fiscaal transparant worden aangemerkt. De open CV is vanaf dat moment niet langer belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting.

Het conceptvoorstel bevat niet alleen regels voor de open CV, maar ook voor het open fonds voor gemene rekening (FGR). Het open FGR wordt niet afgeschaft, dit blijft dus wel naast het besloten FGR bestaan. Wel komt er een andere definitie voor het open FGR. Net als voor de open CV komt voor het open FGR de toestemmingsvereiste te vervallen. Door aanvullende voorwaarden zal het ‘open’ FGR in de praktijk alleen nog gebruikt kunnen worden door financiële instellingen die aan bepaalde wettelijke regels voldoen. Voor familiefondsen zal de ‘open’ FGR naar verwachting geen optie meer zijn voor uitsluitend fiscale doeleinden.

Er komt een fiscale eindafrekening! Dit heeft grote gevolgen

Heeft u een ‘open’ familiefonds? Dan moet u zich voorbereiden op de beëindiging van deze structuur. Er komt een verplichte eindafrekening in de vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting. Het open fonds wordt geacht voorafgaand aan de beëindiging van de belastingplicht voor de vennootschapsbelasting al haar vermogensbestanddelen te hebben overgedragen aan haar (commanditaire en beherende) vennoten tegen de waarde in het economisch verkeer en het open fonds wordt geacht te zijn opgehouden in Nederland belastbare winst te genieten. Dit komt dus neer op een verplichte eindafrekening in de vennootschapsbelasting over alle in het fonds aanwezige stille reserves, fiscale reserves en goodwill. Voor particuliere participanten geldt dat zij vanaf 1 januari 2022 rechtstreeks in de heffing van inkomstenbelasting worden betrokken.

Overgangsrecht

Om te voorkomen dat de open fondsen en hun participanten direct met deze eindafrekening worden geconfronteerd, geldt er wel overgangsrecht. Dit is vorm gegeven in vier faciliteiten:

  1. doorschuiffaciliteit voor de belastingheffing op de stille reserves, fiscale reserves en goodwill naar de commanditaire vennoten (lichamen);
  2. aandelenfusie: commanditaire vennoten (natuurlijke personen) kunnen via een aandelenruil de fiscale claim doorschuiven als zij hun belang voor 31 december 2022 inbrengen in een andere vennootschap;
  3. betalingsregeling in tien jaar; renteloos;
  4. doorschuiffaciliteit voor een tbs-situatie. Commanditaire vennoten kunnen hun claim onder bepaalde voorwaarden doorschuiven.

Door te kiezen voor een van de faciliteiten kan de eindafrekening worden voorkomen of uitgesteld. Wel dient opgemerkt te worden dat deze faciliteiten op basis van het concept Wetsvoorstel alleen gelden voor de ‘open’ CV en niet voor het ‘open’ FGR. Dit vinden wij het hoogst bijzonder en wij verwachten dan ook over dit onderwerp de nodige kritische opmerkingen in de consultatieronde.

In het conceptwetsvoorstel is nog niets opgenomen over de overdrachtsbelasting. Wat de gevolgen zijn voor de overdrachtsbelasting voor ‘open’ familiefondsen met vastgoed is dus nog onduidelijk.

Van ‘open’ familiefonds naar familie-BV

Zoals hiervoor al is opgemerkt wordt het ‘open’ familiefonds vaak gebruikt door particulieren die veelal hun spaargeld of andere liquide vermogen daarin onderbrengen ter besparing op hun box 3 belasting. Als het Wetsvoorstel wordt aangenomen dan kunnen de familieleden er voor zorgen dat zij – onder voorwaarden – fiscaal geruisloos hun ‘aandeel’ in het familiefonds gaan inbrengen in een BV tegen uitreiking van eigen aandelen. Zij maken dan gebruik van optie 2, de aandelenfusie. Als er geen of nauwelijks winstreserves en stille reserves in het familiefonds aanwezig zijn kunnen de participanten er ook voor kiezen om het familiefonds op te heffen en het vermogen over te dragen aan de BV zonder gebruik te maken van de faciliteit van een aandelenfusie. Op basis van het concept wetsvoorstel geldt deze fiscaal ‘geruisloze’ aandelenfusie niet voor het vermogen van participanten in een ‘open’ FGR. Hopelijk komt daar nog verandering in anders moeten zij afrekenen met de fiscus en biedt uitstel van betaling (optie 3) nog enige tijd om de liquide middelen vrij te maken voor de feitelijke betaling van die belasting.

Wanneer is actie vereist

Als het (concept)wetsvoorstel definitief wordt aangenomen, worden families met een bestaand open familiefonds in principe gedwongen hun daarin ondergebrachte spaar- en beleggingsgelden onder te brengen in box 3 in de inkomstenbelasting. Deze box leidt tot onrechtvaardige heffing als het rendement (bijvoorbeeld rente op de spaargelden) ver onder het forfaitaire box-3 rendement blijft. Alternatieven, zoals het onderbrengen van het vermogen in een BV, zullen opnieuw beoordeeld moeten worden.

De aandelenfusie dient uiterlijk op 31 december 2022 plaats te vinden en heeft terugwerkende kracht tot 1 januari 2022. Er zijn situaties denkbaar waarbij er de voorkeur naar uit gaat om de omzetting al in 2021 te realiseren bijvoorbeeld in het geval geen gebruik gemaakt kan worden van de faciliteit van de aandelenfusie.

Voor degene die het een ‘open’ fonds hebben opgezet uit privacyoverwegingen om het vermogen te anonimiseren zal de mogelijkheid om een eindafrekening te voorkomen via omzetting in een BV niet de gewenste uitkomst bieden. Dit leidt ertoe dat het vermogen weer zichtbaar wordt. Er zal dus naar andere alternatieven moeten worden gezocht.

Deel dit artikel


Wil jij op de hoogte worden gehouden met interessante updates waar je echt iets aan hebt?
Schrijf je dan hier in.




Alle Nieuws