Negatieve waarde renteswap (IRS) op privévermogen aftrekbaar als schuld in box 3

5 februari 2018

Hoge Raad legt begrip schuld ruim uit

De renteswapproblematiek is niet alleen voor banken en advocaten die namens cliënten claims indienen interessant maar treedt nu ook binnen in de fiscale wereld. Medio vorig jaar besliste de Hoge Raad dat de rente op een renteswap aangegaan in verband met de aanschaf e.d. van de eigen woning niet aftrekbaar is als eigenwoningrente in box 1. Afgelopen vrijdag besliste de Hoge Raad dat de negatieve waarde van een renteswap op privévermogen wel aftrekbaar is als schuld in box 3. Dat vraagt om een nadere uitleg en de fiscale gevolgen.

Wat is een renteswap?

Allereerst een korte inleiding: wat is een renteswap (IRS). Met een renteswap kan een variabel rentende geldlening in feite omgevormd worden tot een financiering met een vaste rente. Zo’n financieringsconstructie bestaat uit twee elementen:

  • Een lening. De klant betaalt de bank over het geleende geldbedrag de variabele Euriborrente én een vastgestelde opslag.
  • Een renteswap. Dit is een onderlinge afspraak tussen klant en bank dat over hetzelfde geldbedrag door de bank en de klant over en weer een verschillende rente aan elkaar wordt betaald: de klant krijgt van de bank een variabele Euriborrente en de klant betaalt aan de bank een vaste swaprente.

Uit deze financieringsconstructie volgen drie geldstromen:

  • klant betaalt onder de leningsovereenkomst de Euriborrente en de opslag aan de bank;
  • klant betaalt onder de renteswapovereenkomst de swaprente aan de bank;
  • bank betaalt onder de renteswapovereenkomst de variabele Euriborrente aan de klant.

De financieringsconstructie werkt ‘rente technisch’ uit als een betaling van vaste rente door de klant aan de bank over de lening. De klant koopt dus in feite met deze financieringsconstructie een stijging van rente af. Als de financiering tot het einde van de looptijd wordt uitgediend en zich geen bijzonderheden voordoen, is dat in feite ook zo.

Geen gelijke waarde van rechten en plichten gedurende de looptijd!

Echter gedurende de looptijd van deze financieringsconstructie schommelt de variabele Euriborrente wel. Daalt de Euriborrente dan wordt de ‘renteswapovereenkomst’ voor de bank meer waard. De bank betaalt immers een lagere rente maar ontvangt op grond van de afspraak met de klant nog steeds een (hogere) vaste rente. Als de klant de renteswapovereenkomst voortijdig beëindigt, moet hij de bank een beëindigingsvergoeding betalen ter compensatie van de afkoop. Dat wordt contractueel vastgelegd. Nu de huidige Euriborrente extreem laag is, is deze vergoeding erg hoog. Onder de renteswapovereenkomst zou de bank de lage Euriborrente blijven betalen en de hoge ‘swaprente’ terugkrijgen. Als de renteswapovereenkomst eindigt, moet de klant het ‘verlies’ van dat grote voordeel doorgerekend tot het einde van de looptijd compenseren.

Op dit moment lopen er procedures tegen banken over de betaling van de vergoeding omdat hun klanten vinden dat zij doorgaans onvoldoende op het risico van het product zijn gewezen.

Fiscale aspecten

Hoe werkt een ‘swapovereenkomst’ fiscaal uit. Zoals hiervoor al is aangegeven bestaat een swapovereenkomst dus uit meerdere rechten en verplichtingen en hebben deze rechten en verplichtingen afzonderlijke waarden. Echter die rechten en verplichtingen vormen één overeengekomen geheel. De Hoge Raad heeft nu beslist dat de negatieve waarde van ‘het geheel’ als een ‘schuld’ mag worden meegenomen in box 3.

De zaak

Een directeur-grootaandeelhouder (DGA) had voor herfinanciering van bestaande leningen diverse overeenkomsten van geldlening gesloten met een nieuwe bank. Deze leningen stelde de DGA voor 45% ter beschikking aan zijn vennootschappen en voor 55% financierde hij er privévermogen mee. Daarbij kwamen de man en de bank een swap-financieringsconstructie overeen. Vanwege de renteontwikkelingen in de daaropvolgende jaren kreeg de swapfinanciering als geheel een negatieve waarde.

In geschil is of de negatieve waarde van de renteswap onderdeel uitmaakt van het werkzaamheidsvermogen, voor zover de financiering door de man was aangegaan ten behoeve van de vennootschappen. Ook is in geschil of het resterende gedeelte van de negatieve waarde van renteswap aangegaan voor privévermogen kwalificeert als een schuld in box 3.

Onderneming en resultaat uit overige werkzaamheid (box 1)

Het Hof Amsterdam had al eerder geoordeeld dat het in strijd is met goed koopmansgebruik rekening te houden met de negatieve waarde van de renteswap op balansdatum bij de bepaling van het resultaat uit overige werkzaamheden. Dus binnen een onderneming mag volgens goed koopmansgebruik de negatieve waarde niet eerder in aanmerking worden genomen dan in het jaar waarin het risico kasstroommatig tot uiting komt.

Negatieve waarde voor box 3

De DGA behaalde wel een succes met zijn stelling dat de negatieve waarde van de renteswap een schuld is. Volgens het Hof is de renteswap een overig vermogensrecht en deze kan een negatieve waarde hebben en ten laste komen van het overige box 3-vermogen. De Hoge Raad heeft de uitspraken van het Hof bevestigd.

De negatieve waarde van de renteswap aangegaan voor overige privévermogen kunt u dus ten laste van uw box 3 vermogen brengen. Het recht is een vermogensrecht dat, voor zover het betrekking heeft op de financiering van privévermogen, als een bezitting in box 3 is aan te merken. Door de rentedaling van de afgelopen jaren zal deze waarde naar alle waarschijnlijkheid negatief zijn en dus leiden tot vermindering van box 3 belasting.

Belangwekkend daarbij is vooral dat de Hoge Raad, anders dan de Staatssecretaris betoogt, niet van belang acht of de renteswap kan worden verkocht en of belanghebbende verplicht kan worden om aan de bank op enig tijdstip een bedrag gelijk aan de negatieve waarde van de renteswap te betalen. Het begrip schuld in box 3 is op grond van de wetsgeschiedenis ruimer dan het zuivere civiel-juridische begrip schuld.

Deel dit artikel


Wil jij op de hoogte worden gehouden met interessante updates waar je echt iets aan hebt?
Schrijf je dan hier in.


Alle Nieuws